حافظ، صدای ماندگار حقیقت در گذر زمان

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «صدای‌ماشکید»، به نقل از «عصرهامون»، امروز ۲۰ مهرماه، هم‌زمان با روز بزرگداشت حافظ، فرصتی است برای بازخوانی شعر و اندیشه شاعری که پس از گذشت قرن‌ها همچنان با زندگی و دغدغه‌های انسان امروز پیوند دارد؛ شاعری که از عشق و امید تا حقیقت‌جویی، آزادی و نقد ریاکاری، حرف‌هایی برای هر نسل به یادگار گذاشته است.

مصطفی سالاری، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان، در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به راز تازگی شعر حافظ بیان کرد: جهان امروز از نظر فناوری و سبک زندگی تفاوت بسیاری با روزگار حافظ دارد، اما انسان امروز همچنان با پرسش‌هایی درباره عشق، خوشبختی، مرگ، حقیقت و معنای زندگی مواجه است و همین مسئله موجب شده شعر حافظ همچنان برای انسان معاصر حرف تازه داشته باشد.

وی افزود: حافظ برخلاف شاعرانی که برای پرسش‌های انسانی پاسخ‌های قطعی ارائه می‌کنند، مخاطب را به اندیشیدن دعوت می‌کند و همین ویژگی باعث می‌شود هر فرد با توجه به تجربه‌ها و شرایط زندگی خود، معنای تازه‌ای از اشعار او دریافت کند.

سالاری، زیبایی زبان، عمق اندیشه و قابلیت تفسیرهای گوناگون را از مهم‌ترین عوامل ماندگاری شعر حافظ دانست و بیان کرد: شعر حافظ در عین برخورداری از موسیقی دلنشین و تصاویر زیبا، لایه‌های عمیقی از معنا دارد و یک بیت از او می‌تواند از منظر عاشقانه، عارفانه، اجتماعی یا حتی انتقادی مورد خوانش قرار گیرد.

وی ادامه داد: حافظ احساسات انسانی را به گونه‌ای بیان کرده که محدود به زمان و مکان خاصی نیست و هنگامی که از عشق، بی‌وفایی، ریا، امید یا رنج سخن می‌گوید، مخاطب احساس می‌کند بخشی از تجربه شخصی او در شعر بازتاب یافته است؛ این احساس دیده‌شدن و فهمیده‌شدن از مهم‌ترین دلایل ماندگاری حافظ است.

حافظ؛ منتقد ریاکاری و تظاهر
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان با اشاره به رویکرد انتقادی حافظ نسبت به ریا و تظاهر گفت: یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های اندیشه حافظ، نقد کسانی است که ظاهر اخلاقی و معنوی دارند اما رفتارشان با ادعاهایشان سازگار نیست.

وی تصریح کرد: حافظ با زهد ریاکارانه، تظاهر به پاکی و استفاده ابزاری از دین و اخلاق مخالفت می‌کند و این نگاه در جامعه امروز نیز اهمیت دارد؛ چراکه در عصر شبکه‌های اجتماعی، نمایش‌دادن سبک زندگی، موفقیت، اخلاق‌مداری و حتی انسان‌دوستی آسان شده، اما نمایش یک ارزش لزوماً به معنای پایبندی واقعی به آن نیست.

سالاری افزود: پیام حافظ را می‌توان دعوت به صداقت دانست؛ اینکه انسان به جای قضاوت درباره ظاهر دیگران، رفتار خودش را بررسی کند و میان آنچه می‌گوید و آنچه انجام می‌دهد فاصله کمتری وجود داشته باشد.

وی ادامه داد: نقد حافظ فقط متوجه دیگران نیست و شعر او می‌تواند آینه‌ای برای خود انسان باشد تا از خود بپرسد آیا همان انسانی است که ادعا می‌کند.

حافظ فراتر از فال و تفأل
این استاد دانشگاه درباره ارتباط نسل جوان با حافظ نیز گفت: فال حافظ یکی از راه‌های زنده‌ماندن نام و شعر او در فرهنگ ایرانی است، اما نباید ارتباط نسل امروز با حافظ را تنها به فال محدود کرد.

وی بیان کرد: فال حافظ می‌تواند دریچه‌ای برای ورود به دنیای شعر او باشد، اما زمانی که ارتباط با حافظ تنها به گشودن دیوان و یافتن یک نشانه محدود شود، فرصت فهم زبان و اندیشه شاعر از دست می‌رود.

سالاری افزود: دشواری زبان برخی غزل‌های حافظ به معنای بی‌علاقگی جوانان به او نیست و اگر شعر حافظ با موضوعاتی مانند عشق، هویت، آزادی، امید، ریاکاری و دغدغه‌های زندگی امروز پیوند داده شود، امکان برقراری ارتباط عمیق‌تر نسل جدید با این شاعر فراهم خواهد شد.

وی تأکید کرد: به جای اینکه از جوانان بخواهیم حافظ را صرفاً حفظ کنند، باید زمینه‌ای فراهم شود تا او را بخوانند، درباره‌اش پرسش کنند و با شعر و اندیشه او گفتگو داشته باشند.

اگر حافظ امروز زندگی می‌کرد
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان با اشاره به اینکه اگر حافظ در روزگار امروز زندگی می‌کرد، همچنان دغدغه‌های انسانی را دستمایه شعر قرار می‌داد، اظهار کرد: می‌توان تصور کرد حافظ امروز نیز به موضوعاتی مانند ریاکاری در فضای مجازی، تنهایی انسان مدرن، عشق در جهان پرشتاب، آزادی اندیشه و بیان، نابرابری، بی‌عدالتی و اضطراب آینده می‌پرداخت.

وی گفت: انسان امروز با وجود ارتباطات گسترده، گاه با تنهایی عمیقی مواجه است و میان زندگی واقعی و تصویری که از خود در فضای مجازی ارائه می‌کند، فاصله وجود دارد؛ موضوعاتی که با روحیه انتقادی حافظ همخوانی دارند.

سالاری خاطرنشان کرد: این برداشت‌ها البته فرضی است، اما با توجه به روحیه انتقادی و انسان‌گرایانه موجود در بخش‌هایی از دیوان حافظ می‌توان تصور کرد که او در روزگار ما نیز از تناقض‌های انسان و جامعه چشم‌پوشی نمی‌کرد و همچنان حقیقت، عشق و صداقت را جست‌وجو می‌کرد.

حافظ؛ نه فقط عارف و نه فقط عاشق
وی درباره جایگاه حافظ میان عرفان و عشق نیز گفت: حافظ را نمی‌توان صرفاً عارف یا عاشق دانست؛ او در بخشی از اشعار خود از مفاهیم عرفانی سخن می‌گوید، در جایی دیگر از عشق و زیبایی می‌سراید و در مواردی نیز ریا، زهد فروشی و مناسبات اجتماعی را به نقد می‌کشد.

سالاری افزود: حافظ به هیچ مکتبی به شکل کامل محدود نمی‌شود و همین آزادگی و چندلایگی، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های هنر اوست.

جایگاه حافظ در ادبیات جهان
این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه جهانی حافظ اظهار کرد: حافظ یکی از شناخته‌شده‌ترین شاعران ایرانی در جهان است و گوته، شاعر بزرگ آلمانی، در «دیوان غربی-شرقی» خود آشکارا از حافظ الهام گرفته و از او ستایش کرده است.

وی افزود: ترجمه‌های متعددی از دیوان حافظ به زبان‌های مختلف انجام شده، اما انتقال کامل زیبایی، ایهام و ظرافت‌های زبانی شعر او به زبان دیگر دشوار است و همین مسئله سبب شده بخش مهمی از ظرفیت ادبی حافظ در ترجمه‌ها به‌طور کامل منتقل نشود.

آسیب‌های حافظ‌خوانی امروز
سالاری یکی از آسیب‌های مهم در مواجهه امروز با حافظ را فروکاستن شعر او به فال دانست و گفت: تفأل‌زدگی افراطی موجب می‌شود مخاطب از ژرفای اندیشه حافظ فاصله بگیرد.

وی تفسیرهای تک‌بعدی را از دیگر آسیب‌های حافظ‌خوانی عنوان کرد و افزود: اینکه حافظ را فقط عارف، فقط عاشق یا فقط شاعر سیاسی بدانیم، موجب از دست رفتن چندلایگی شعر او می‌شود.

این عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان تأکید کرد: شناخت زمینه تاریخی و سنت غزل فارسی نیز برای درک درست اشعار حافظ اهمیت دارد و دشواری زبان او نباید موجب شود مخاطب تنها به ظاهر ابیات بسنده کند.

راه آشتی نسل جدید با حافظ
وی درباره راهکارهای نزدیک‌کردن نسل جدید به ادبیات کلاسیک اظهار کرد: برای ارتباط بهتر جوانان با حافظ باید شیوه معرفی او تغییر کند و ادبیات کلاسیک از قالب مجموعه‌ای از ابیات دشوار برای حفظ‌کردن و امتحان‌دادن خارج شود.

سالاری ادامه داد: پیوند دادن غزل‌های حافظ با موضوعات زندگی روزمره، استفاده از پادکست، فیلم کوتاه، انیمیشن، موسیقی و محتوای خلاقانه در شبکه‌های اجتماعی، ارائه شرح‌های ساده و دقیق و ایجاد فضای گفت‌وگو درباره برداشت‌های مختلف از یک غزل می‌تواند نسل جدید را به حافظ نزدیک‌تر کند.

وی بر اهمیت برگزاری نشست‌های شعرخوانی، مسابقات تفسیر غزل، اجراهای نمایشی و برنامه‌های تلفیقی شعر و موسیقی تأکید کرد و گفت: در کنار بازنویسی و توضیح ساده اشعار، باید پیوند جوانان با متن اصلی و موسیقی و ظرافت زبان حافظ نیز حفظ شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی زاهدان خاطرنشان کرد: حافظ ماندگار است، زیرا درباره انسان سخن می‌گوید؛ انسانی که با وجود تغییر جهان پیرامون خود، همچنان در جست‌وجوی عشق، حقیقت، آزادی و آرامش است.

وی گفت: ارزش شعر حافظ تنها در زیبایی کلمات نیست، بلکه در توانایی آن برای به پرسش کشیدن باورها، نقد ریاکاری و بیدارکردن اندیشه است و شاید بهترین راه زنده نگه‌داشتن حافظ این باشد که علاوه بر خواندن شعرهایش، با نگاه پرسشگر، منتقد و انسانی او به زندگی نگاه کنیم.

انتهای خبر/