برنج فنوج، میراثی که هنوز در زمین ریشه دارد

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «صدای‌ماشکید»، به نقل از «عصرهامون»، در جنوب سیستان‌ و بلوچستان، زمین تنها بستر تولید محصول نیست؛ بخشی از حافظه معیشتی مردمی است که نسل‌به‌نسل، شیوه کشت، زمان کاشت و راه‌ورسم سازگاری با شرایط اقلیمی را آموخته‌اند.

در شهرستان فنوج نیز بخشی از این دانش بومی همچنان در مزارع زنده است؛ جایی که برنج محلی، با وجود محدودیت سطح زیر کشت، هنوز در چرخه تولید و زندگی روستاییان جای دارد.

کشاورزی در این منطقه با چالش‌هایی همچون محدودیت منابع آب و ضرورت افزایش بهره‌وری روبه‌روست؛ شرایطی که اهمیت انتخاب الگوی کشت متناسب با توان اقلیمی منطقه را دوچندان می‌کند. در چنین وضعیتی، بررسی ظرفیت محصولات بومی تنها به میزان تولید آن‌ها محدود نمی‌شود، بلکه باید نقششان در اقتصاد خانوار، حفظ تنوع کشت و تداوم دانش کشاورزی نیز مورد توجه قرار گیرد.

برنج محلی فنوج یکی از همین ظرفیت‌هاست؛ محصولی که اگرچه در مقیاسی محدود تولید می‌شود، اما همچنان بخشی از نیاز غذایی خانوارهای کشاورز را تأمین می‌کند و بقایای حاصل از برداشت آن نیز در تأمین علوفه دام کاربرد دارد.

بر اساس پیش‌بینی جهاد کشاورزی شهرستان، امسال حدود ۱۵ تن شلتوک از پنج هکتاراراضی زیر کشت برنج محلی برداشت خواهد شد؛ آماری که در کنار محدودیت سطح کشت، تصویری از ابعاد کنونی این فعالیت کشاورزی ارائه می‌دهد و ضرورت بررسی راه‌های حفظ و بهبود بهره‌وری آن را پیش می‌کشد.

کشت برنج با تکیه بر تجربه بومی کشاورزان
جمشید نصرتی، کشاورز برنج‌کار شهرستان فنوج، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با اشاره به سابقه کشت این محصول در منطقه بیان کرد: برنج از جمله محصولاتی است که کشاورزان در برخی مناطق فنوج به‌صورت سنتی کشت می‌کنند و مراحل آماده‌سازی زمین، کاشت، مراقبت از مزارع و برداشت محصول با تکیه بر تجربه و مهارت کشاورزان انجام می‌شود.

وی افزود: کشاورزان منطقه با توجه به شرایط آب‌وهوایی و امکانات در دسترس، زمان کاشت و شیوه نگهداری از مزارع را مدیریت می‌کنند و تلاش دارند محصولی متناسب با شرایط بومی منطقه به دست آورند.

تداوم این شیوه تولید، نشان‌دهنده نقش تجربه کشاورزان در حفظ محصولات محلی است؛ تجربه‌ای که در طول سال‌ها و از طریق کار عملی در مزارع شکل گرفته است. بااین‌حال، ماندگاری این دانش به‌تنهایی برای تضمین آینده کشت کافی نیست و در کنار آن، دسترسی به منابع تولید، آموزش‌های تخصصی و شناخت دقیق‌تر شرایط محیطی نیز اهمیت دارد.

در واقع، حفظ کشاورزی بومی زمانی می‌تواند به تقویت اقتصاد روستا کمک کند که تجربه نسل‌های گذشته با دانش فنی روز پیوند بخورد و کشاورز برای ادامه تولید، از امکانات و حمایت‌های متناسب با شرایط منطقه برخوردار باشد.

برنج محلی؛ سهمی در سفره و معیشت روستایی
این کشاورز فنوجی با اشاره به اهمیت تولید برنج محلی در زندگی روستاییان بیان کرد: بخشی از محصول برداشت‌شده برای مصرف خانوارهای کشاورزان استفاده می‌شود و بقایای گیاهی آن نیز می‌تواند در تأمین علوفه دام مورد استفاده قرار گیرد؛ موضوعی که اهمیت این محصول را در معیشت خانوارهای روستایی دوچندان می‌کند.

نصرتی با تأکید بر ضرورت توجه به نیازهای کشاورزان خاطرنشان کرد: دسترسی مطمئن به آب، تأمین نهاده‌های مورد نیاز و برخورداری از حمایت‌های فنی و آموزشی می‌تواند در بهبود شرایط کشت و افزایش بهره‌وری مزارع مؤثر باشد.

وی ادامه داد: توجه به کشاورزان بومی و فراهم‌کردن زمینه استفاده از روش‌های مناسب کشت، علاوه بر کمک به حفظ محصولات محلی، می‌تواند به پایداری فعالیت‌های کشاورزی و تقویت معیشت روستاییان کمک کند.

این کشاورز در پایان بر اهمیت تداوم کشت محصولات بومی تأکید کرد و خواستار توجه بیشتر به ظرفیت‌های کشاورزی شهرستان فنوج شد.

پیش‌بینی برداشت ۱۵ تن شلتوک در فنوج
محمدنبی یزدانی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان فنوج، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با اشاره به وضعیت کشت برنج محلی در این شهرستان بیان کرد: با توجه به سطح زیر کشت حدود پنج هکتاری و متوسط عملکرد سه تن در هر هکتار، پیش‌بینی می‌شود امسال حدود ۱۵ تن شلتوک در فنوج تولید شود.

وی با اشاره به مناطق کشت برنج محلی افزود: این محصول از جمله محصولات بومی شهرستان فنوج است که عمدتاً در مناطق پشت قلعه، کراپچی، باغ‌ملک و روستای مگون کشت می‌شود.

مدیر جهاد کشاورزی فنوج با بیان اینکه رقم صدری بیشترین سهم را در میان ارقام کشت‌شده دارد، تصریح کرد: ارقام چمپا و هیر نیز در سطح محدودتری توسط کشاورزان منطقه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

یزدانی ادامه داد: عملیات کاشت برنج محلی از خردادماه آغاز می‌شود و برداشت آن تا پایان آبان‌ماه ادامه دارد. تمامی مراحل کاشت، داشت و برداشت این محصول به شیوه سنتی و با تکیه بر تجربه و روش‌های بومی کشاورزان انجام می‌شود.

وی با اشاره به نقش برنج محلی در تأمین نیازهای خانوارهای روستایی خاطرنشان کرد: بخش عمده محصول تولیدشده به مصرف خانوارهای کشاورزان می‌رسد و کاه و بقایای گیاهی حاصل از برداشت نیز به‌عنوان بخشی از علوفه دام مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان فنوج در پایان گفت: میزان نهایی تولید برنج محلی به عواملی همچون شرایط آب‌وهوایی، وضعیت تأمین آب و نحوه مدیریت مزارع بستگی دارد.

حفظ کشت بومی؛ توسعه با محاسبه منابع آب
پیش‌بینی برداشت ۱۵ تن شلتوک از پنج هکتار اراضی کشاورزی فنوج، در مقیاس تولید انبوه رقم بزرگی نیست؛ اما ارزیابی اهمیت این محصول تنها با مقایسه حجم تولید آن با محصولات گسترده‌تر، تصویر کاملی به دست نمی‌دهد. نقش آن در تأمین بخشی از نیاز غذایی خانوارها، استفاده از بقایای گیاهی در دامداری و تداوم تجربه‌های کشاورزی بومی، ابعاد دیگری از ارزش این کشت را نمایان می‌کند.

بااین‌حال، محدودبودن سطح زیر کشت به این معنا نیست که توسعه آن باید بدون بررسی‌های کارشناسی دنبال شود. برنج از محصولاتی است که میزان نیاز آبی آن به شرایط اقلیمی، روش کشت و مدیریت مزرعه وابستگی دارد؛ بنابراین هرگونه تصمیم برای گسترش کشت در منطقه‌ای با محدودیت منابع آب، باید بر پایه ارزیابی دقیق منابع آبی، بهره‌وری و صرفه اقتصادی انجام شود.

در این میان، حمایت از کشاورزان می‌تواند به‌جای تمرکز صرف بر افزایش سطح زیر کشت، بر بهبود مدیریت آب، تأمین به‌موقع نهاده‌ها، آموزش روش‌های مناسب تولید و بررسی عملکرد ارقام محلی متمرکز شود. چنین رویکردی امکان می‌دهد ظرفیت موجود حفظ شود و تصمیم‌های مربوط به توسعه تولید نیز با شناخت دقیق‌تری از محدودیت‌ها و توانمندی‌های منطقه اتخاذ شود.

از سوی دیگر، شناخت هزینه‌های تولید و ارزش اقتصادی محصول نیز برای تعیین جایگاه واقعی برنج محلی در معیشت خانوارها ضروری است. مشخص‌شدن میزان هزینه کاشت و برداشت، درآمد حاصل از محصول و سهم آن در تأمین نیازهای خانواده می‌تواند به کشاورزان و مسئولان کمک کند تا درباره تداوم، بهبود یا توسعه این کشت تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند.

میراثی که برای ماندگاری به حمایت نیاز دارد
برنج محلی فنوج، روایت تداوم پیوند کشاورز با زمین و دانشی است که طی نسل‌ها در مزارع این منطقه شکل گرفته است؛ محصولی که با وجود سطح محدود کشت، همچنان در تأمین بخشی از نیاز خانوارهای روستایی و حفظ تنوع کشاورزی منطقه نقش دارد.

پیش‌بینی تولید ۱۵ تن شلتوک از پنج هکتار زمین، فرصتی برای توجه دوباره به این ظرفیت بومی فراهم می‌کند؛ اما ماندگاری آن به فراتررفتن از ثبت آمار تولید و توجه به مسائل واقعی کشاورزان وابسته است. دسترسی مطمئن به آب، تأمین نهاده‌ها، آموزش فنی، ارزیابی اقتصادی تولید و بهبود بهره‌وری، از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند آینده این کشت را تحت تأثیر قرار دهند.

انتهای خبر/