داز مهرستان، میراثی ماندگار در اقتصاد و طبیعت

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «صدای‌ماشکید»، در گستره طبیعت شهرستان مهرستان، گیاهانی می‌رویند که فراتر از زیبایی‌های طبیعی، بخشی از هویت فرهنگی، معیشت سنتی و سرمایه‌های زیست‌محیطی منطقه را تشکیل می‌دهند.

داز وحشی، گیاهی نخل‌مانند و سازگار با شرایط اقلیمی گرم و خشک بلوچستان، از جمله این گنجینه‌های طبیعی است که از گذشته تاکنون در زندگی مردم بومی و عشایر جایگاه ویژه‌ای داشته است.

استفاده این گیاه در تهیه حداقل ۵۰ نمونه صنایع دستی مثل انواع سبد، سواس (نوعی صندل) زیر انداز، قندان ،جانماز کٓتِل ، چیلوک(نوعی طناب) خورجین، انواع صنایع دستی به شکل حیوانات، سیخ کباب، خلال دندان، سفره، سبد خرما، پروند( وسیله‌ای که از درخت خرما بالا میرن)، ساخت خود کپر اشاره و چندین وسیله دیگری که مستقیماً با معیشت و اقتصاد مردم در ارتباط است.

از برداشت میوه خوراکی و استفاده از هسته‌های آن برای ساخت تسبیح گرفته تا حصیربافی، تولید صنایع‌دستی و کمک به حفاظت از خاک، داز نمونه‌ای از پیوند ارزشمند میان طبیعت و زندگی انسان در مهرستان به شمار می‌رود. این گیاه علاوه بر برخورداری از ظرفیت‌های فرهنگی و زیست‌محیطی، می‌تواند با ایجاد فرصت‌های اشتغال خانگی، رونق صنایع‌دستی و عرضه محصولات بومی، زمینه‌ای برای تقویت اقتصاد خانواده‌ها و معرفی توانمندی‌های سنتی مردم منطقه فراهم کند.

داز؛ ظرفیت مغفول صنایع‌دستی و اقتصاد بومی مهرستان
ابراهیم محمدی رئیس اداره میراث‌فرهنگی و صنایع‌دستی مهرستان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «صدای‌ماشکید»، بیان کرد: داز از جمله گیاهان نخل‌مانند مناطق بلوچستان است که بخش‌های مختلف آن در زندگی روزمره مردم کاربرد دارد. میوه این گیاه در فصل هامین برداشت می‌شود و به‌صورت خوراکی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ همچنین هسته‌های آن در هنرهای سنتی برای ساخت تسبیح کاربرد دارند. این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که داز تنها یک گونه گیاهی نیست، بلکه بخشی از میراث بومی و شیوه زندگی مردم منطقه به شمار می‌رود.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین کاربردهای داز، استفاده از برگ‌های آن در هنر حصیربافی است؛ هنری که در میان مردم بلوچستان، به‌ویژه عشایر و خانواده‌های آشنا با صنایع‌دستی سنتی، قدمتی طولانی دارد. برگ‌های داز برای ساخت کپر، زیرانداز، سفره و انواع محصولات حصیری به کار گرفته می‌شوند و حاصل این مهارت، محصولاتی است که علاوه بر کاربرد روزمره، بخشی از هویت فرهنگی منطقه را بازتاب می‌دهند.

رئیس اداره میراث‌فرهنگی و صنایع‌دستی مهرستان ادامه داد: هنرمندان و صنعتگران بومی با بهره‌گیری از برگ‌ها و الیاف داز، محصولات متنوعی از جمله جامیوه‌ای، قندان، جادستمال‌کاغذی و دیگر وسایل تزئینی و کاربردی تولید می‌کنند. این محصولات به دلیل برخورداری از مواد اولیه طبیعی و روش‌های ساخت سنتی، ظرفیت مناسبی برای معرفی هنرهای بومی مهرستان به گردشگران و علاقه‌مندان به صنایع‌دستی دارند.

محمدی با اشاره به اهمیت اقتصادی این گیاه اظهار کرد: توسعه تولید و عرضه محصولات ساخته‌شده از داز می‌تواند به ایجاد فرصت‌های درآمدزایی برای خانواده‌های روستایی و عشایری، به‌ویژه افرادی که در خانه به تولید صنایع‌دستی مشغول هستند، کمک کند. در صورت فراهم‌شدن زمینه مناسب برای آموزش، بهبود کیفیت محصولات، بسته‌بندی مطلوب و دسترسی به بازار فروش، این هنر سنتی می‌تواند از فعالیتی محدود به مصرف محلی فراتر رفته و به منبع درآمدی پایدارتر برای تولیدکنندگان تبدیل شود.

وی تصریح کرد: صنایع‌دستی زمانی می‌تواند نقش مؤثرتری در اقتصاد محلی ایفا کند که در کنار حفظ اصالت و شیوه‌های سنتی تولید، به نیازهای بازار نیز توجه شود. معرفی محصولات داز در نمایشگاه‌های صنایع‌دستی، بازارچه‌های محلی، رویدادهای فرهنگی و بسترهای فروش اینترنتی می‌تواند به شناخته‌شدن بیشتر این محصولات و افزایش فرصت‌های فروش آن‌ها کمک کند.

رئیس اداره میراث‌فرهنگی و صنایع‌دستی مهرستان با تأکید بر ضرورت حفظ دانش بومی گفت: مهارت‌های مرتبط با فرآوری برگ‌های داز و تولید محصولات حصیری، بخشی از میراث ناملموس مردم منطقه است که انتقال آن به نسل جوان اهمیت فراوانی دارد. حمایت از هنرمندان محلی، تشویق جوانان به فراگیری این هنر و مستندسازی شیوه‌های سنتی تولید می‌تواند از فراموش‌شدن این مهارت‌ها جلوگیری کند.

محمدی خاطرنشان کرد: داز ظرفیت آن را دارد که به یکی از نمادهای صنایع‌دستی و محصولات بومی مهرستان تبدیل شود؛ به شرط آنکه معرفی درست این گیاه، حمایت از تولیدکنندگان و توجه به بازار فروش محصولات آن در کنار حفاظت از منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرد. بهره‌گیری اصولی از این ظرفیت می‌تواند ضمن پاسداشت فرهنگ و هویت بلوچستان، به تقویت اقتصاد خانواده‌ها و ایجاد فرصت‌های تازه برای اشتغال محلی کمک کند.

داز؛ سرمایه طبیعی مهرستان در مقابله با فرسایش خاک و ریزگردها
عبدالواحد جمشیدزاده رئیس اداره منابع طبیعی مهرستان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «صدای‌ماشکید»، بیان کرد: شهرستان مهرستان به دلیل شرایط اقلیمی گرم و خشک، با محدودیت منابع آب و حساسیت برخی عرصه‌های طبیعی در برابر فرسایش خاک روبه‌رو است. در چنین شرایطی، حفظ پوشش گیاهی بومی و جلوگیری از تخریب رویشگاه‌های طبیعی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر اندازه پوشش گیاهی زمین حفظ شود، امکان مقاومت خاک در برابر عوامل فرسایشی نیز افزایش می‌یابد.

وی افزود: گیاه داز با سازگاری خود با شرایط خشک منطقه، بخشی از پوشش گیاهی طبیعی بلوچستان را تشکیل می‌دهد. حفظ این گیاه و سایر گونه‌های بومی می‌تواند به پایداری خاک و حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی کمک کند. تخریب پوشش گیاهی، برداشت غیراصولی و از بین رفتن عرصه‌های طبیعی ممکن است زمینه را برای تشدید فرسایش بادی و جابه‌جایی ذرات خاک فراهم کند؛ ازاین‌رو، حفاظت از گونه‌های بومی باید در کنار سایر اقدامات مدیریت منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرد.

رئیس اداره منابع طبیعی مهرستان ادامه داد: یکی از کارکردهای مهم پوشش گیاهی، کمک به کاهش سرعت باد در سطح زمین و محدودکردن جابه‌جایی ذرات خاک است. پوشش گیاهی مناسب همچنین می‌تواند با کاهش اثر مستقیم قطرات باران بر خاک و کندکردن حرکت روان‌آب‌ها، از شدت برخی فرایندهای فرسایشی بکاهد. داز نیز در کنار سایر گیاهان بومی، در چارچوب پوشش طبیعی منطقه می‌تواند در حفظ پایداری عرصه‌های رویشی نقش داشته باشد.

جمشیدزاده با اشاره به موضوع ریزگردها اظهار کرد: در مناطق خشک، کاهش پوشش گیاهی و برهنه‌شدن سطح خاک از عواملی است که می‌تواند قابلیت جابه‌جایی ذرات خاک به‌وسیله باد را افزایش دهد. حفظ گیاهان بومی و جلوگیری از تخریب رویشگاه‌ها، یکی از اقدامات مؤثر در مدیریت کانون‌های مستعد گردوغبار است. البته مقابله با ریزگردها به مجموعه‌ای از اقدامات، از جمله مدیریت صحیح خاک و آب، حفاظت از پوشش گیاهی و احیای عرصه‌های تخریب‌شده نیاز دارد و نمی‌توان این مسئولیت را تنها به یک گونه گیاهی نسبت داد.

وی تصریح کرد: حفاظت از داز باید با توجه به شرایط طبیعی رویشگاه‌ها و ظرفیت تجدید حیات این گیاه انجام شود. برداشت برگ‌ها و استفاده از بخش‌های مختلف گیاه، در صورتی که با اصول بهره‌برداری پایدار هماهنگ باشد، می‌تواند در کنار حفظ منابع طبیعی ادامه پیدا کند؛ اما برداشت بی‌رویه، تخریب بوته‌ها و آسیب‌زدن به عرصه‌های رویشی ممکن است در بلندمدت به کاهش جمعیت این گونه و آسیب به محیط طبیعی منجر شود.

رئیس اداره منابع طبیعی مهرستان خاطرنشان کرد: آگاهی‌بخشی به جوامع محلی، مشارکت مردم در حفاظت از عرصه‌های طبیعی و توجه به شیوه‌های صحیح بهره‌برداری از گیاهان بومی، از راهکارهای مهم برای نگهداری این سرمایه‌هاست. مردم محلی و عشایر به دلیل ارتباط دیرینه با طبیعت منطقه، دانش ارزشمندی درباره کاربردها و ویژگی‌های گیاهان بومی دارند و استفاده از این تجربه‌ها می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های حفاظتی مؤثر باشد.

جمشیدزاده در پایان تأکید کرد: داز را باید هم‌زمان از منظر زیست‌محیطی، فرهنگی و اقتصادی مورد توجه قرار داد. این گیاه از یک سو در صنایع‌دستی و معیشت سنتی مردم نقش دارد و از سوی دیگر، بخشی از پوشش گیاهی طبیعی بلوچستان است. حفاظت از رویشگاه‌های داز، جلوگیری از تخریب عرصه‌های طبیعی و ترویج بهره‌برداری اصولی از آن، می‌تواند به حفظ تنوع زیستی، پایداری خاک و انتقال این میراث طبیعی به نسل‌های آینده کمک کند.

داز مهرستان؛ گنج طبیعی در خدمت صنایع‌دستی بومی
داز مهرستان را می‌توان فراتر از یک گیاه بومی، سرمایه‌ای ارزشمند برای پیوند میان حفاظت از طبیعت، احیای صنایع‌دستی و رونق اقتصاد محلی دانست؛ گیاهی که با کاربردهای متنوع در زندگی مردم بلوچستان، ظرفیت تبدیل‌شدن به یکی از نمادهای فرهنگی و اقتصادی منطقه را دارد. بهره‌گیری از این ظرفیت، نیازمند حمایت از هنرمندان بومی، توسعه بازار فروش محصولات حصیری، آموزش نسل جوان و معرفی توانمندی‌های صنایع‌دستی مهرستان است.

در کنار این اقدامات، حفاظت از رویشگاه‌های طبیعی داز و برداشت اصولی از آن، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ تعادل زیست‌محیطی منطقه به شمار می‌رود. توجه هم‌زمان به ارزش‌های اقتصادی، فرهنگی و طبیعی این گیاه می‌تواند ضمن ایجاد فرصت‌های درآمدزایی برای خانواده‌های روستایی و عشایری، به پاسداشت میراث بومی بلوچستان و انتقال این گنجینه ارزشمند به نسل‌های آینده کمک کند.

انتهای خبر/