افزایش سواد روانی، کلید پیشگیری از آسیب‌ها

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «صدای‌ماشکید»، به نقل از «عصرهامون»، الهه حقیقت‌منش بیان کرد: در شرایطی که زندگی مدرن با فشارهای اقتصادی، کاهش حمایت‌های اجتماعی و پیچیده‌تر شدن روابط انسانی همراه شده، نیاز به خدمات تخصصی روانشناسی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. روز ملی روانشناس، فرصتی مغتنم برای بازاندیشی در جایگاه سلامت روان در کشور و بررسی چالش‌ها و چشم‌اندازهای پیش روی این حوزه است.

وی افزود: با این حال، گسترش محتوای غیرعلمی و روانشناسی زرد در فضای عمومی، مرز میان علم و شبه‌علم را برای بسیاری از مردم مبهم ساخته و اعتماد به خدمات تخصصی را با چالش مواجه کرده است.

حقیقت‌منش عنوان کرد: بزرگ‌ترین چالش جامعه روانشناسی و مشاوره در حال حاضر، اگر بخواهیم واقع‌بینانه به وضعیت امروز روانشناسی و مشاوره در کشورمان نگاه کنیم، من فکر می‌کنم چالش این حوزه یک مسئله واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته است که هم کیفیت خدمات روانشناسی و هم دسترسی مردم به آنها را تحت تأثیر قرار داده‌اند.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، گسترش روانشناسی زرد و محتوای غیرعلمی در فضای عمومی است. این مسئله باعث شده مرز بین علم و غیرعلم برای برخی از مردم مبهم شود و در نتیجه، اعتماد به خدمات تخصصی خدشه‌دار گردد. در کنار آن، موضوع بیمه خدمات روانشناسی نیز بسیار مهم است. البته در سال‌های اخیر تلاش‌های ارزشمند و قابل توجهی از سوی وزارت بهداشت، سازمان نظام روانشناسی و مشاوره و سایر نهادهای مرتبط انجام شده است، اما هنوز به نظر می‌رسد این اقدامات برای پاسخ‌گویی کامل به نیازهای جامعه کافی نیست و نیاز به تقویت و گسترش دارد.

عضو هیات علمی دانشگاه ادامه داد: از طرف دیگر، در حوزه آموزش هم چالش‌هایی وجود دارد؛ از جمله اینکه محتوای دانشگاهی در برخی موارد با نیازهای روز بالینی فاصله دارد و فرصت‌های کارورزی و کارآموزی برای دانشجویان در حال تحصیل در این رشته هنوز کافی و یکپارچه نیست. در کنار این‌ها، مسائل صنفی و حرفه‌ای هم مطرح است؛ مثل جایگاه شغلی، تعرفه‌ها و حمایت‌های حرفه‌ای که همگی در کیفیت خدمات اثرگذار هستند.

ضرورت ارتقای سواد سلامت روان در جامعه
حقیقت‌منش تصریح کرد: در مجموع مهم‌ترین چالش امروز، فاصله میان نیاز روزافزون جامعه به خدمات روانشناختی علمی و در دسترس، و ظرفیت‌های فعلی در آموزش، ارائه خدمات و حمایت‌های حرفه‌ای است.

وی افزود: یک روانشناس چگونه می‌تواند ضمن کمک به کاهش آلام فردی، در پویایی و سازندگی اجتماع نقش‌آفرین باشد، اثر روانشناس محدود به یک فرد نیست. وقتی روانشناس به مراجع کمک می‌کند افکار، احساسات و رفتارهای خود را بهتر درک و مدیریت کند، این تغییر لاجرم به خانواده و روابط اجتماعی او هم منتقل خواهد شد. روانشناسان می‌توانند از طریق آموزش مهارت‌های زندگی، افزایش سواد هیجانی و حضور در مدارس، سازمان‌ها و محیط‌های اجتماعی، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌ها و ارتقای کیفیت زندگی داشته باشند.

حقیقت‌منش در خصوص عواملی که باعث شده امروز بیش از هر زمان دیگری به حضور روانشناسان در بطن جامعه نیاز باشد، اظهار کرد: اگر با دیدگاهی تاریخی به این مساله نگاه کنیم، می‌بینیم که مسائل روانی انسان جدید نیستند. انسان همیشه با فرایندهای فکری پیچیده، تردیدها و احساسات متناقض و پیچیده مانند محبت، عشق، نفرت، خشم، حسد، تعارض‌های درونی و بین‌فردی مواجه بوده است.

وی افزود: امروز این مسائل پیچیده‌تر شده‌اند. زندگی مدرن با فشارهای اقتصادی، تغییر سبک زندگی، کاهش حمایت‌های اجتماعی و پیچیده‌تر شدن روابط انسانی همراه است. همچنین حجم اطلاعات، مقایسه‌های اجتماعی و سرعت تغییرات باعث شده مردم در مقایسه با گذشته فشار روانی بیشتری را تجربه کنند. در چنین شرایطی، روانشناسی به‌عنوان علم مطالعه ذهن و رفتار انسان کمک می‌کند این پیچیدگی‌ها بهتر فهمیده شوند و برای آن‌ها راه‌حل‌های علمی و مناسب‌تری ارائه شود.

کارشناس مسائل روانشناس بالینی درباره چشم‌انداز ارتقای سواد روان در کشور و گام‌هایی که باید برداشته شود، گفت: من خیلی نسبت به این مساله امیدوار هستم. سواد سلامت روان یعنی مجموعه‌ای از دانش، نگرش و توانایی عملی برای شناخت ذهن و هیجانات انسان، تشخیص نشانه‌های مشکلات روانی، آگاهی از راه‌های کمک گرفتن و داشتن نگاه درست نسبت به سلامت روان. > خانم باغبانی: وی ادامه داد: برای ارتقای این سواد، باید اقدامات چندجانبه انجام شود؛ از آموزش مهارت‌های روانشناختی از سنین پایین گرفته تا توجه به نقش رسانه‌ها در تولید محتوای علمی و قابل فهم، و همچنین بهبود دسترسی مردم به خدمات روانشناسی. در این میان فضای مجازی یک فرصت بسیار مهم است. اگر درست استفاده شود می‌تواند نقش بزرگی در افزایش آگاهی عمومی داشته باشد.

سلامت روان نیازمند آموزش و آگاهی همگانی
حقیقت‌منش افزود: همچنین در سال‌های اخیر، افزایش اشتیاق و کنجکاوی مردم برای شناخت خودشان و درک بهتر ذهن و احساساتشان یک نکته بسیار امیدوارکننده است. از طرف دیگر، ما باید این مساله را همواره در نظر بگیریم که ارتقای سواد روان بدون همکاری بین‌رشته‌ای ممکن نیست. روانشناسان باید بتوانند در تعامل نزدیک با سایر دست‌اندرکاران این حوزه یعنی روانپزشکان، پرستاران و کادر سلامت، سیاست‌گذاران نظام سلامت کشور، رسانه‌ها، و همچنین روحانیان و نهادهای فرهنگی و اجتماعی کار کنند. هرکدام از این گروه‌ها نقش مهمی در شکل‌دهی نگاه جامعه به سلامت روان دارند.

وی گفت: پیام کلیدی برای مردم به مناسبت روز روانشناس، خوب وجود انسان از دستگاه‌های مختلفی تشکیل شده است؛ مثل دستگاه قلبی‌عروقی، تنفسی، گوارشی و سایر سیستم‌های بدن. در کنار همه این‌ها، ما یک بخش بسیار مهم هم داریم که کمتر به آن توجه می‌کنیم؛ یعنی «دستگاه روانی انسان».

این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: این دستگاه شامل افکار، احساسات و رفتار ماست و مثل دستگاه‌های بدن، بر اساس نظم و قانونمندی کار می‌کند. روانشناسی علمی است که به بررسی دستگاه روانی می‌پردازد. گاهی مثل هر بخش دیگری از بدن، این سیستم هم دچار مشکل یا اختلال می‌شود؛ یعنی ممکن است در فکر، احساس یا رفتارمان و یا تعاملات بین فردی‌مان، چیزی درست کار نکند. در این مواقع، همان‌طور که برای مشکلات جسمی به پزشک مراجعه می‌کنیم، برای مسائل روانی هم لازم است به روانشناس مراجعه کنیم.

وی تأکید کرد: این موضوع عجیب یا غیر معمول نیست و نشانه ضعف هم نیست. اتفاقاً نشانه آگاهی و مسئولیت‌پذیری هر شخص و خانواده‌ای می‌تواند باشد. در نهایت، مراجعه به روانشناس یعنی پذیرفتن این واقعیت ساده که ذهن و روان انسان هم مثل بدن نیاز به مراقبت دارد؛ و این یک رفتار طبیعی و سالم است.

انتهای خبر/